1.فرهنگ چیست ؟

فرهنگ به مفهوم عام خود ، روش زندگی کردن و اندیشیدن است و حاصل می شود از مجموع دانسته ها و تجربه ها و اعتقادهای یک قوم .

استنتاجی است که ملّتی در طی  قرنهای متمادی  از دریافتهای  خود از زندگی کسب کرده و به همین سبب  یکی از موجبات  غنای فرهنگ را ، درازی عمر  صاحب آن   می دانند . زیرا فرهنگ  مجموعه ارزشها  و آیینهای خوب  است ، هرچه زمانی بیشتر  بر قومی گذشته و فرصتهای بیشتری   به دستش داده باشند  ، افزونتر خواهد توانست سرمایه معنوی  ذخیره کند و آیینهای بهتری را جایگزین آیینهای بدتر سازد . همچنین ، هر چه ملتی  بیشتر در معرض  شیب و فراز و تجربه اندوزی قرار گیرد فرهنگی بارورتر به دست می آورد(غوث،1377) .

فرهنگ ، بهترین موازین اخلاقی و اعتقادات مذهبی و تفکّرها و آداب و سنن را در بر می گیرد  و خود  را  از آن می پرورد ، مانند زنبور عسل  که شیرۀ گلهای گوناگون را می مَکد و عصاره آنها  را تلفیق می کند و مجموع را به صورت عسل بیرون می آورد . آنچه تعيین کنندۀ روش زندگی یک قوم می شود ، نه مذهب است ، نه اخلاق و نه آداب و سنن ، بلکه فرهنگ است که از هر یک نصیبی دارد بی آنکه بی تنهایی هیچ یک باشد ؛ از این روست که می بینیم چند قوم  با مذهب مشترک یا اصول اخلاقی کم و بیش مشترک ، شیوۀ زندگی کردن  و اندیشیدن مشابه ندارند ، زیرا فرهنگ آنها با هم متفاوت است و باز به سبب آنکه فرهنگ تبلور و چکیده دریافتها و دانسته های عملی ، نظری ، عقلی و احساسی یک قوم است ، از عیبها و نارسايیهایی که ممکن  است در آیینها و اعتقادها باشد بری است ؛ و به سبب آنکه  فرهنگ میوه  بهترین استعدادها  و اندیشه ها و کردارهای یک قوم است ، همراه برجسته ترین  افراد یک ملت ، مبین و پرورنده و نقل دهندۀ آن می شوند .اما در عین حال  فرهنگ محصول کارگروهی  و نتیجه کوششهای همگانی قومی در طی دورانهای متوالی است (آیتی،1371)آنچه را که سجایای ملی می خوانند ، از فرهنگ حاصل می شود . هر چه فرهنگ  بارورتر و غنی تر ، منش و خصوصیات روحی یک قوم پرمایه تر .فرهنگ است که در زمینه  معنوی ، قضاوت درست  و استحکام اخلاقی و در زمینۀ مادی ، همکاری و تعاون  را پرورش می دهد .لیکن فرهنگ پرورده نمی شود و باقی نمی ماند ، مگر در پرتو تحّرک.

فرهنگ اثری زنده است ، بنابراین باید تحرک و روینده باشد . توقف او مرگ اوست . چه ، اگر فرهنگ طبع منعطف و سیّال نداشته باشد تا بتواند خود را پیوسته  با نیازها و آرمانهايي كه دارند ،تطبیق دهد ، از پای در خواهد آمد .

فرهنگ هم راهرو است و هم راهبر .  اگر بخواهد تنها راهبر باشد ، چه بسا که هم قدمی با او دشوار گردد ؛ اگر تنها بخواهد همراه باشد ، آنگاه رسالت روشن بخشی و چراغداری  خود را از دست خواهد داد .همین خاصیت زنده بودن به او جنبۀ پذیرندگی داده است  ؛ آغوش پذیرنده دارد و از هرجا  هر چه را که مایه تقویت و بالندگی  خود می یابد ، می گیرد . در مقابل ، از خود نیز می دهد ، به داد و ستد جریان خود را زنده و شاداب نگاه می دارد(احمدی بیرجندی،1372) .

فرهنگ به معنای خاص به سرمایه معنوی  یک قوم گفته می شود ، و این همه آثار  ادبی و هنری  و فکری را در بر می گیرد ؛ همه آنچه از درون  او سرچشمه گرفته  و در برون ، تجلی خود را  در «سازندگی» یافته است . این سازندگی ، اگر بیشتر متوجه برآوردن  حوائج مادی و جسمانی اجتماعی باشد ؛ نام تمدن به خود می گیرد  و اگر بیشتر ناظر به اغناء نیازهای معنوی و غیر انتفاعی و غیر قابل تقویم او ، نام فرهنگ به خود می گیرد . ولی غالبا این دو  با هم همبستگی می یابند .

فرهنگ نشانۀ کار و نشانه انتخاب است . انتخاب یعنی  به آنچه  هست قانع نبودن و بهتر جُستن ، از این رو فرهنگ  جنبه کیفی  دارد نه کمّی (اسلامی ندوشن،---). از سوی دیگر ، به کمک فرهنگ  است که زمان گذشته به حال پیوند می خورد و دنیای حال که حالت سطح دارد  بُعد و ژرفا به خود می گیرد . پس حاصل فرهنگ  این می شود که انسان ، برگزیده تر و بارورتر و بیشتر  زندگی  کند(برهان،1362) .